De mogelijkheden voor forse uitbreidingsfinancieringen worden groter. Wie financiële kennis en visie heeft, gaat een wereld van professionele financieringsvormen open.
ZAKELIJKER FINANCIEREN
Spelen met risico's, rente en aflossing

Het aantal concrete plannen voor fikse uitbreidingen neemt toe. Banken en financieel adviseurs zien dat een toenemend aantal bedrijven toe is aan een spronginvestering. Dat betekent vaak meer dan een verdubbeling van de bedrijfsgrootte. Ook de publicatie van bouwplannen in de diverse provincies laat dat beeld zien. Zo'n fikse uitbreiding moet gefinancierd worden. De mogelijkheden daarvoor zijn legio. De markt voor financiële producten wordt steeds breder en zakelijker. Dat komt ook door de toenemende professionalisering van de sector. Bedrijven worden groter evenals de kapitaalbehoefte. De rentelasten zijn een steeds belangrijker onderdeel van de exploitatiebegroting. Ondernemers zoeken nieuwe mogelijkheden om lasten te beperken, door het nemen van risico's of juist het afdekken ervan (zie tabel). 'Nieuwe' financieringsvormen zijn het gevolg.

Middellang en rekening-courant
Nog steeds financieren de meeste varkenshouders via een 'traditionele' bancaire geldlening. Grofweg kan de ondernemer kiezen uit een middellange lening en krediet in rekening-courant (krediet op de lopende rekening). Voor de financiering van onroerend goed en stalinrichting wordt vaak een middellange lening afgesloten met een looptijd van maximaal 20 jaar. De meest voorkomende looptijd is 12-14 jaar, passend bij de afschrijvingstermijn van de gebouwen. Tijdens de looptijd lost de ondernemer de lening af en betaalt hij er rente over.
Het krediet in rekening-courant wordt vaak gebruikt als bedrijfskapitaal naast een middellange lening, of voor relatief kleinere uitgaven waarvan de hoogte bij het aangaan van een financiering nog niet bekend is, zoals het kopen van varkensrechten. Het krediet op de lopende rekening begint op O en kan oplopen tot een afgesproken limiet. Voordeel is datje alleen rente betaalt voor dat deel van het krediet datje gebruikt. Nadeel is dat de debetrente vaak hoger is dan bij een middellange lening. De kunst is een optimaal evenwicht te vinden tussen het bedrag van de middellange lening en dat wat openstaat op de rekening-courant.

Variatie in aflossing
De vraag naar financieringsproducten op maat begint al bij de variatie in aflossing. „We stemmen aflossingen steeds meer af op de wensen en capaciteiten van de ondernemer", zegt Ton de Juncker, sectorspecialist van Rabobank Nederland.
Zo is het mogelijk aflossingen te staffelen door ze te koppelen aan het investeringsritme. Een bedrijf dat wil doorinvesteren tijdens de looptijd van de lening kan afspreken niet of deels af te lossen in een jaar dat hij investeert, en wel af te lossen in de periode dat hij niet investeert. Omdat het bedrijf door investering zijn waarde behoudt, blijft de aflossing parallel lopen met de bedrijfseconomische afschrijving. Het opschorten van aflossingen bij een bedrijfsopstart en starten met aflossen als het bedrijf volledig draait, is ook zo'n optie.

Voor de liefhebber
Naast de relatief eenvoudige afspraken over aflossingen, zijn ook diverse 'nieuwe' opties voor te betalen rente in opkomst. Hierbij speelt het inzicht van de ondernemer een belangrijker rol.
Treasury-specialist Hendrik Pons van ABN Amro adviseert over zulke producten - en ziet toenemende interesse van grote varkenshouders. In de zakenwereld zijn deze renteconstructies al gemeengoed. „Over het algemeen zijn ze ingewikkeld. Rentevisie van de varkenshouder is voor ons heel belangrijk."

Variabele rente met risico
Bij het aangaan van elke middellange lening krijgt de ondernemer de keuze voor welke periode hij de rente wil vastzetten. In het algemeen geldt: hoe langer de rentevastperiode, hoe meer zekerheid, hoe hoger de rente. Vaste rentes worden voor een aantal jaren afgesproken, met vaak een rentevastperiode van maximaal 10 jaar.

Basis voor de 'nieuwe' constructies is een lening met de kortlopende geldmarktrente Euribor (de zogenoemde roll-over-lening). Nu is die rente uitzonderlijk laag: nog geen 3 procent. Wie hiervoor kiest betaalt de dan geldende rente plus opslag voor het risico van de geldverstrekker. Deze opslag varieert met het vertrouwen van de geldverstrekker of de prestaties van het bedrijf.
De huidige lage rentestand maakt zo'n roll-over-lening heel aantrekkelijk, maar de ondernemer loopt risico. De geldmarktrente kan in korte tijd oplopen (ook tot boven de langlopende rente op de kapitaalmarkt) en zo dus zorgen voor een aanzienlijke lastentoename. Hoe groter het geleende bedrag, hoe zwaarder de rentestijging doordrukt in het bedrijf.

Cap, swap of collar
Daarom zijn er constructies bedacht om dat risico af te dekken. Zo is het mogelijk tegen vergoeding een renteplafond in te bouwen, een zogenoemde cap. Komt de rente boven het plafond uit, dan blijft de ondernemer de plafondrente betalen. Daalt de rente onder het plafond, dan betaalt hij de dan geldende rente. De hoogte van de cap in combinatie met de looptijd ervan en de hoogte van de lening bepalen hoeveel premie de varkenshouder betaalt. Er is dus vooral voordeel in een markt met dalende tot stabiel lage renteverwachtingen, omdat de ondernemer dan zo lang mogelijk profiteert van de gunstige renteontwikkelingen. De cap is dan een zekerheid dat de rentelasten in ieder geval niet hoger worden dan de cap.
Ook is het mogelijk een swap toe te passen. Daarbij ruilt de varkenshouder bij verwachte rentestijging zijn variabele rente tegen een hogere vaste rente voor een bepaalde periode. Voordeel is dat de onderliggende leenovereenkomst niet hoeft te worden opengebroken.
De rente kan ook fluctueren tussen een vaste boven- en ondergrens: de rentecollar. De varkenshouder koopt bescherming tegen hoge rente en verkoopt het voordeel van gunstige rente. De premie is per saldo minimaal of nihil.

Ondernemingsplan kernpunt
Logisch gevolg van deze 'op maat'-afspraken is dat het ondernemingsplan steeds vaker kernpunt van onderhandeling wordt. Volgens Henk Swinkels van financieel adviesbureau Exitus een onderschat fenomeen bij ondernemers. „Te veel bedrijven laten het plan schrijven door een adviseur, zonder dat ze het zelf kunnen verdedigen." Goed onderbouwen en vastleggen van resultaten en visie, levert volgens Swinkels meer voordeel op dan afspraken over 0,1% lagere rente. „Het echte voordeel in de randvoorwaarden. Wat zijn de kleine lettertjes, hoe gaan we om met verplichtingen in moeilijke tijden, wat zijn de mogelijkheden van het betrekken van 'derden' bij de financiering." Elke varkenshouder moet volgens Swinkels zijn eigen ondernemingsplan kunnen schrijven. „De basis van een goed plan is: ik sta er zelf achter en kan dat verkopen."

Legio mogelijkheden voor financiering van uitbreiding

Het aantal mogelijkheden voor financiering is fors uitgebreid. Op grote schaal worden de nieuwe vormen nog niet toegepast, maar verwacht wordt dat het in de toekomst wel meer gaat gebeuren.

financieringsvorm	kenmerk	voordeel	nadeel	
middellange lening	-	vast bedrag, gedurende
meerjarige looptijd (15 tot 20 jaar) af te lossen
-	vooral voor onroerend goed en inrichting	-	je weet waar je aan toe bent	-	verplichtingen voor lange tijd	
krediet in rekening courant       	-	extra krediet op de lopende rekening
-	variabel bedrag, met limiet
-	geschikt voor bedrijfskapitaal	-	je betaalt alleen rente over het deel dat je gebruikt	-	hogere rente	
lease	-	stal wordt door derde gefinancierd en verleasd vanwege fiscale voordelen, na uitputting daarvan koopt de ondernemer de stal terug	-	lagere maandlasten behoud van eigen vermogen	-	afgeschreven stal op de balans
-	stal is geen eigendom	
rentevorm				
vast	-	vastgesteld rentepercentage
voor de hele looptijd
of een deel daarvan	-	vooraf vastgestelde maandlasten zekerheid
-	niet gevoelig voor schommeling tijdens de rentevast-periode	-	hoe langer vast,, hoe hoger de rente
-	geen voordeel van lage rentestand gedurende de rentevastperiode	
variabel	-	rente op basis van geldmarkt (Euribor) plus een opslag, fluctuerend gedurende de looptijd	-	profiteren van lage rentestand	-	geen zekerheid over de hoogte van de lasten	
- met cap         	-	variabele rente met plafond (maximum)	-	profiteren van lage rentestand
-	zekerheid bij hoge rentestand	-	kost extra premie
-	ingewikkelde constructie	
- met swap      	-	het ruilen van de variabele rente tegen een vaste rente	-	zekerheid bij verwachte stijging van de variabele rente	-	rente wordt hoger dus hogere maandlasten
-	ingewikkelde constructie	
- met collar      	-	rente fluctueert tussen een vastgestelde onder- en bovengrens	-	profiteren van variabele rente met zekerheid
-	premie-neutraal	-	niet onbeperkt profiteren van gunstige renteontwikkeling
-	ingewikkelde constructie	
aflossing				
vast	-	gehele aflossing in vaste delen gedurende de looptijd	-	zekerheid
-	aflossen in overeenstemming met afschrijving	-	weinig flexibel, ook lasten in moeilijke tijden
	
gestaffeld        	-	aflossen in relatie tot investeringsritme, dus aflossen als er niet geïnvesteerd wordt en uitstel aflossing in een jaar dat er geïnvesteerd wordt	-	verdeling van de lasten
-	investeren blijft continu mogelijk
-	bedrijf behoudt waarde	-	niet mogelijk zonder duidelijk onderbouwd meerjarenplan
-	meer afspraken	
uitgesteld        	-	 (beginnen met) aflossen als bedrijf goed draait	-	geen lasten tijdens opstart van bedrijf
-	afschrijving gaat wel door	-	verlengde looptijd of hogere lasten resterende looptijd